Ναυτιλία, Τουρισμός, Περιβάλλον

   Ναυτιλία, Τουρισμός, Περιβάλλον

Ο τουρισμός και η ναυτιλία είναι οι κλάδοι που έχουν διασωθεί και συνεχίζουν να προβάλλουν θετικά την Ελλάδα παρά την δύσκολη κατάσταση στην οποία βρίσκεται τα τελευταία χρόνια η ελληνική οικονομία.

Οι αυξημένες εισπράξεις από τον τουρισμό και τη ναυτιλία οδήγησαν σε πλεόνασμα 1,3 δισ. ευρώ το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών στο 9μηνο Ιανουαρίου-Σεπτεμβρίου 2017. Σύμφωνα με στοιχεία που έδωσε στη δημοσιότητα η Τράπεζα της Ελλάδος οι τουριστικές εισπράξεις στο διάστημα Ιανουαρίου-Σεπτεμβρίου 2017 ανήλθαν σε 12,9 δισ. ευρώ, από 11,7 δισ. ευρώ στο διάστημα Ιανουαρίου-Σεπτεμβρίου 2016. Στο μέτωπο της ναυτιλίας οι εισπράξεις από υπηρεσίες μεταφορών αυξήθηκαν κατά 17,1%, στα 6,6 δισ. ευρώ, από 5,7 δισ. ευρώ στο διάστημα Ιανουαρίου-Σεπτεμβρίου 2016.

 

Ναυτιλία

H ελληνική ναυτιλία αποτελεί τον πλέον εξωστρεφή τομέα της εθνικής οικονομίας και μια σημαντική πηγή εισοδήματος, πλούτου και κύρους για την πατρίδα μας. Σε ένα δυσμενές, συνεχώς μεταβαλλόμενο διεθνές περιβάλλον, η ελληνική ναυτιλιακή κοινότητα εξακολουθεί να επενδύει και να επεκτείνει το αποτύπωμά της διεθνώς, αντιμετωπίζοντας με επιτυχία την κρίση που περνάει η χώρα μας.

 

Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση «The Review of Maritime Transport 2017» της UNCTAD, η ελληνική ναυτιλία είναι πρώτη δύναμη στα δεξαμενόπλοια και τα πλοία μεταφοράς ξηρού φορτίου αλλά και τρίτη πλέον στα πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων.

Συγκεκριμένα, το μερίδιο του ελληνόκτητου ως τμήμα του παγκόσμιου στόλου ανήλθε στις αρχές του 2017 (Ιανουάριος 2017) στο 16,71% με βάση υπολογισμού τους dwt (dead-weight tonnage), έναντι μεριδίου 16,36% το 2016 και μόλις 15,53% στις αρχές του 2009 όταν η κρίση έκανε την εμφάνισή της στην παγκόσμια ναυτιλία. Όλα αυτά τα χρόνια ο ελληνόκτητος στόλος όχι μόνο διατήρησε την πρώτη θέση στην παγκόσμια ναυτιλία, αλλά διεύρυνε περαιτέρω το μερίδιό του.

Μπορεί οι ελληνικών συμφερόντων εταιρείες  να είναι η πρώτη δύναμη παγκοσμίως, όσον αφορά όμως την επιλογή της σημαίας, αρκετές φαίνεται να έχουν γυρίσει την πλάτη στο ελληνικό νηολόγιο. Η γραφειοκραία και τα υψηλά κόστη σε σχέση με άλλες σημαίες καθιστούν την ελληνική σημαία ασύμφορη για αρκετούς Έλληνες εφοπλιστές. Την ίδια στιγμή, ανταγωνιστικές σημαίες, μικρότερης δυναμικότητες από την ελληνική, ανοίγουν γραφεία στον Πειραιά  προσεγγίζουν τους Έλληνες πλοιοκτήτες και τους προσφέρουν γρήγορες διαδικασίες, χαμηλότερα τέλη από τα ελληνικά αλλά και σχεδόν ελεύθερη επιλογή σύνθεσης πληρωμάτων. Παρόλα  αυτά βέβαια υπάρχουν αρκετοί Έλληνες πλοιοκτήτες που επιμένουν να στηρίζουν το ελληνικό νηολόγιο αν και επιβαρύνεται το συνολικό λειτουργικό κόστος του στόλου τους.
Πάντως, θα πρέπει να σημειωθεί ότι η τάση αποφυγής των εθνικών νηολογίων δεν αφορά μόνο τον ελληνόκτητο στόλο και τους Έλληνες εφοπλιστές, αλλά υιοθετείται σχεδόν από το σύνολο του διεθνούς εφοπλισμού. Μάλιστα, σύμφωνα με τα καταγεγραμμένα δεδομένα, ο ελληνικός εφοπλισμός εξακολουθεί να υποστηρίζει την ελληνική σημαία σε πολύ υψηλότερα ποσοστά από ό,τι οι ξένοι συνάδελφοί τους τις δικές τους εθνικές σημαίες. Η καλύτερη εικόνα που εμφανίζουν ορισμένες χώρες με μεγάλο στόλο όπως π.χ. η Κίνα οφείλεται σύμφωνα με ναυτιλιακούς παράγοντες στην ύπαρξη του cabotage και συνεπώς στην υποχρέωση των πλοίων να είναι στην εθνική σημαία. Εδώ να σημειωθεί ότι οι Έλληνες εφοπλιστές πολλές φορές έχουν επισημάνει και την έλλειψη που παρατηρείται σε ικανούς Έλληνες αξιωματικούς για τη στελέχωση των πλοίων με αποτέλεσμα να τα εγγράφουν σε ξένες σημαίες. Σημειώνεται ότι στην περίπτωση που το πλοίο είναι στην ελληνική σημαία θα πρέπει να υλοποιεί μία πολιτική στελέχωσης που απαιτεί στην πράξη την ύπαρξη ενός μεγαλύτερου αριθμού αξιωματικών από όσους προβλέπει η σύνθεσή του γιατί πρέπει να καλυφθούν και οι ανάγκες αναπλήρωσης του προσωπικού (άδεις κ.λπ.), αλλά και της ανανέωσης.

Σε ό,τι αφορά το φορολογικό καθεστώς της ελληνικής ναυτιλίας θα πρέπει να σημειωθεί ότι στη χώρα μας δεν υφίσταται πλέον καμία διαφορά στη φορολόγηση του πλοίου, είτε αυτό έχει υψωμένη ελληνική είτε ξένη σημαία. Τα τελευταία χρόνια και μετά την ψήφιση της σχετικής ρύθμισης (άρθρο 24 του Ν. 4110/2013) επιβλήθηκε φόρος και στα πλοία με ξένη σημαία κατ’ αναλογία αυτών με ελληνική. Μετά την εξέλιξη αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία το γεγονός ότι η διαχείριση του ελληνόκτητου στόλου γίνεται από την Ελλάδα. Καθώς και τα έσοδα του ελληνικού δημοσίου είναι αυξημένα και η απασχόληση στη στεριά αλλά και στη θάλασσα ενισχύεται, ενώ ενδυναμώνεται και ο Πειραιάς ως διεθνές ναυτιλιακό κέντρο.

Είναι σαφές επομένως, πως προκειμένου να αυξηθούν οι εισφορές του ελληνικού δημοσίου από την ναυτιλία  και να ενισχυθεί περαιτέρω η ελληνική σημαία, πρέπει να ληφθούν μέτρα για τη βελτίωση της ελκυστικότητάς της.
Σε ένα ρευστό περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από διεθνή ανταγωνισμό για την προσέλκυση των ναυτιλιακών εταιρείων, βελτίωση του επιχειρηματικού κλίματος και οι διευκολύνσεις είναι απαραίτητες προκειμένου να στραφούν οι πλοιοκτήτες προς την ελληνική σημαία.Με ένα ισχυρό νηολόγιο η χώρα μπορεί να έχει αρκετά οικονομικά οφέλη και να αποτελεί μια ισχυρή φωνή σε όλα τα παγκόσμια ναυτιλιακά forum.

Σημαντική είναι ακόμη η έμμεση πολλαπλασιαστική επίδραση της ναυτιλίας στην ελληνική οικονομία, μέσω της κυκλοφορίας των κεφαλαίων, και σε άλλους τομείς.

Το πολλαπλασιαστικό αυτό αποτέλεσμα διοχετεύεται στην οικονομία, κυρίως μέσω των ναυτιλιακών πλεγμάτων (clusters), όπως εκείνο του Πειραιά, το οποίο ενισχύσει το ρόλο της χώρας ως παγκόσμιο ναυτιλιακό κέντρο.

‘Ενα cluster αποτελείται από επιχειρήσεις παραγωγής τελικών προϊόντων και υπηρεσιών, προμηθευτές εισροών (εφοδιασμός επιχειρήσεων με πρώτες ύλεςκτλ), εκπαιδευτικούς φορείς, κρατικούς φορείς (κρατικές επιχειρήσεις ή κρατικοί φορείς οι οποίοι επηρεάζουν άμεσα το  cluster με τις αποφάσεις τους πχ τμήματα υπουργείων) αλλά και χρηματοοικονομικοί οργανισμοί υπεύθυνοι για την χρηματοδότηση των επιχειρήσεων του cluster.

Σημαντικό αποτέλεσμα της λειτουργίας του cluster αποτελούν οι οικονομίες συνεργιών. Οι συνεργαζόμενες επιχειρήσεις αποκομίζουν σημαντικά οφέλη, ενώ ο ανταγωνισμός οδηγεί τις επιχειρήσεις να προβούν σε καινοτομίες και βελτιώσεις, παράγοντας έτσι προστιθέμενη αξία. Η ύπαρξη υγιούς ανταγωνισμού αποτελεί σημαντικό παράγοντα για τη διατήρηση, την ομαλή λειτουργία και την ανάπτυξη ενός πλέγματος επιχειρήσεων (cluster).

Βέβαια στο σημείο αυτό πρέπει να τονιστεί και η σημαντική συνεισφορά της ελληνικής ακτοπλοϊας , μέσω της οποίας, διασφαλίζεται και προωθείται η οικονομία, η ζωή και η λειτουργία των ελληνικών νησιών, καθώς και η εδαφική συνέχεια της Ελλάδας.Ενώ η Ελλάδα αντιπροσωπεύει το 2,2% του πληθυσμού της Ευρώπης, η επιβατική κίνηση των ελληνικών ακτοπλοϊκών πλοίων είναι μακράν η υψηλότερη στην Ευρώπη, καθώς αντιπροσωπεύει το 1/5 ή το 19,2% του συνολικού μεταφορικού έργου.

Η ανάγκη ύπαρξης μιας ισχυρής και ανταγωνιστικής ακτοπλοϊκής δύναμης σε μια χώρα όπως η Ελλάδα είναι πολύ σημαντική όχι μόνο για λόγους τουριστικούς αλλά και για λόγους επιβίωσης των κατοίκων μικρών ή απομονωμένων νησιών. Είναι σαφές πως η ύπαρξη εθνικής νησιωτικής πολιτικής είναι απαραίτητη προκειμένου να τονωθεί περαιτέρω η επισκεψιμότητα στα ελληνικά νησιά και ενισχύοντας παράλληλα και τον κλάδο της ακτοπλοϊας.

Τουρισμός

Η βιομηχανία ταξιδίων και τουρισμού είναι η μεγαλύτερη και η πιο ποικιλόμορφη στον κόσμο. Πολλές χώρες οι οποίες δεν έχουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα σε άλλες βιομηχανίες, στηρίζονται στη δυναμική βιομηχανία του τουρισμού ως μια βασική πηγή δημιουργίας εσόδων, απασχόλησης και ανάπτυξης του ιδιωτικού τομέα. Ανάμεσα σε αυτές τις χώρες βρίσκεται και η Ελλάδα, η οποία πέραν της ναυτιλίας διαθέτει άλλο ένα δυνατό χαρτί, τον τουρισμό της. O τουρισμός με σταθερά αυξητικό ρυθμό συμβάλλει στη μείωση της ανεργίας, δημιουργεί ανάπτυξη στην περιφέρεια, στηρίζει τα οικογενειακά εισοδήματα, καταβάλλει εισφορές και φέρνει κατανάλωση. Επενδύει, ενώ παράλληλα βελτιώνει υποδομές και υπηρεσίες.

Για το έτος 2016, 9,6% του ΑΕΠ παρήχθη άμεσα από την τουριστική δραστηριότητα, ενώ συνυπολογίζοντας και τα έμμεσα οφέλη, το ποσοστό αυτό κυμάνθηκε κοντά στο 25% του ελληνικού ΑΕΠ.

Τα μοναδικά φυσικά χαρακτηριστικά της χώρας μας αποτελούν την αναγκαία συνθήκη για την τουριστική της ανάπτυξη. Το συγκριτικό όμως αυτό πλεονέκτημα της Ελλάδας δεν είναι ικανό από μόνο του να δημιουργήσει το τουριστικό προϊόν σε τιμή, ποιότητα και μορφή που απαιτούν οι συνθήκες του διεθνούς ανταγωνιστικού περιβάλλοντος. Ειδικά τα τελευταία χρόνια όπου ο διεθνής ανταγωνισμός έχει αυξηθεί σημαντικά με την είσοδο νέων τουριστικών προορισμών στη διεθνή τουριστική σκηνή (πχ Ασία, Καραϊβική κτλ) υπάρχει ανάγκη για τη λήψη μέτρων που θα βοηθήσουν στην βελτίωση της ανταγωνιστικότητας του τουρισμού της χώρας μας.

Οι επενδύσεις αποτελούν σημαντικό παράγοντα για την αξιοποίηση της δυναμικής του τουρισμού της χώρας μας. Χωρίς όμως την άμεση αποκατάσταση της εμπιστοσύνης μεταξύ κράτους και επιχειρήσεων δεν θα δημιουργηθούν οι κατάλληλες συνθήκες ώστε να υλοποιηθούν οι απαραίτητες αυτές επενδύσεις. Βασική προϋπόθεση για την δημιουργία φιλοεπενδυτικού περιβάλλοντος είναι, μεταξύ άλλων, η ύπαρξη ενός σταθερού φιλοεπενδυτικού φορολογικού πλαισίου.

Σύμφωνα με μελέτη του Ινστιτούτο του Συνδέσμου Ελληνικών Τουριστικών Επιχειρήσεων (ΙΝΣΕΤΕ)  εκτιμάται ότι η Ελλάδα έως το 2021 μπορεί να προσελκύσει 35 εκατομμύρια επισκέπτες και να πληριάσει τα €20 δις έσοδα, από €13,6 δις το 2016, υπό την προϋπόθεση να πραγματοποιηθούν οι αναγκαίες επενδύσεις ύψους €5-7 δις για την κατασκευή νέων καταλυμάτων 4 και 5 αστέρων καθώς και για να ανακαινιστούν/αναβαθμιστούν οι υπάρχουσες υποδομές, ώστε να είναι σε θέση ο κλάδος να προσελκύσει τουρίστες υψηλής καταναλωτικής δυνατότητας και να αυξήσει τα έσοδα ανά επισκέπτη.

Περίπου 250 σχέδια συνολικού ύψους άνω των 900 εκατ. ευρώ έχουν κατατεθεί στο υπουργείο Οικονομίας και Ανάπτυξης στο πλαίσιο του νέου αναπτυξιακού νόμου. Επίσης, μία σειρά πολύ μεγάλων επενδύσεων, συνολικού ύψους 3,2 δισ. ευρώ, που είτε εξαγγέλθηκαν πρόσφατα είτε «ξεκόλλησαν» από τα γρανάζια της γραφειοκρατίας, είναι έτοιμα να αναβαθμίσουν το τουριστικό προφίλ της χώρας.

‘Οσον αφορά συγκεκριμένα τον τουρισμό στο κομμάτι της Αττικής, σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη του κλάδου αποτελεί σαφώς η αξιοποίηση του παραλιακού μετώπου της Αττικής. Στο πλαίσιο αυτό τα τελευταία χρόνια γίνονται προσπάθειες για την σταδιακή αναβάθμιση της παραλιακής με έργα όπως:

– Η ανάπλαση του Φαληρικού Όρμου, η οποία αποτελεί ίσως τη μεγαλύτερη παρέμβαση στο παράκτιο μέτωπο της Αττικής.

Η παραλιακή λεωφόρος βρίσκεται ψηλότερα από τις νότιες γειτονιές της Καλλιθέας και του Μοσχάτου και έτσι λειτουργεί ως ανάχωμα που εμποδίζει την εκβολή των νερών της βροχής στον Σαρωνικό, «πνίγοντας» τις περιοχές σε μεγάλες νεροποντές.Οι νέοι σχεδιασμοί προβλέπουν κατασκευή νέας λεωφόρου σε μήκος περίπου 1.000 μέτρων, μεταξύ των ανισόπεδων κόμβων Συγγρού και Κηφισού, που σε απόσταση 90 μέτρων από τη σημερινή.

Στη θέση της σημερινής λεωφόρου θα κατασκευαστούν δύο μεγάλα αντιπλημμυρικά κανάλια, το ένα προς την πλευρά του Μοσχάτου και το άλλο στην Καλλιθέα, στα οποία θα διοχετεύονται τα νερά της βροχής από τους δύο δήμους για να καταλήγουν πιο ομαλά στον Κηφισό.Το έργο θα απαλλάξει από τον κίνδυνο των πλημμυρικών φαινομένων 160 χιλιάδες κατοίκους, θα εντάξει την περιοχή στον τουριστικό χάρτη, επιτρέποντας την πρόσβαση στη θάλασσα, ενώ θα επιτρέψει και την αξιοποιηση και αναβάθμιση των ήδη υλοποιημένων ολυμπιακών  έργων στο φαληρικό μέτωπο.

Η ανάπλαση αναμένεται να δώσει καίρια ώθηση τόσο στον θαλάσσιο τουρισμό όσο στην οικονομική δραστηριότητα της περιοχής. Στην περιοχή αυτή έχει ακόμη αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια ένα ναυτιλιακό κέντρο με αρκετά νεόδμητα κτίρια ναυτιλιακών εταιρείων τα οποία της προσδίδουν ένα διεθνοποιημένο χαρακτήρα.

-Αστέρια Γλυφάδας, Κέντρο Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος, μαρίνα Αλίμου, Αστέρας Βουλιαγμένης, πλαζ Βούλας και Βάρκιζας, καθώς και εκτάσεις της Εταιρείας Ακινήτων Δημοσίου (ΕΤΑΔ) έχουν επίσης δρομολογηθεί ή και ολοκληρωθεί ως μεγάλα έργα ανάπλασης .

– Το Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος  είναι ένα πολυλειτουργικό και περιβαλλοντικά βιώσιμο κέντρο παιδείας, τέχνης και αναψυχής, που περιλαμβάνει τις νέες, υπερσύγχρονες εγκαταστάσεις της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδας και της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, καθώς και το Πάρκο Σταύρος Νιάρχος, το οποίο απλώνεται σε συνολική έκταση 210 στρεμμάτων. Είναι ένα από σημαντικότερα πολιτιστικά και περιβαλλοντικά έργα που έχουν πραγματοποιηθεί ποτέ στην Ελλάδα, το οποίο αποτελεί δωρεά του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος, ύψους 596.000.000 ευρώ. Το Κέντρου Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος αναζωογονεί τον περιβάλλοντα αστικό ιστό της γύρω περιοχής και συμβάλλει στην αναβάθμιση της εικόνας της Αθήνας. Σχεδιασμένο ειδικά για να προσφέρει ανοιχτή πρόσβαση σε όλους, εμπλουτίζει την καθημερινή ζωή των κατοίκων της χώρας και αποσκοπεί να προσελκύσει επισκέπτες από όλο τον κόσμο, συνεισφέροντας σημαντικά στην ενίσχυση του τουρισμού. Το Κέντρου Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος αναμένεται να αυξήσει τον αριθμό και τις κατηγορίες των τουριστών που επισκέπτονται την Αθήνα και να επεκτείνει την τουριστική περιοχή της Αθήνας πέραν του ιστορικού της κέντρου, αυξάνοντας ταυτόχρονα την προβολή και άλλων σημαντικών πολιτιστικών προορισμών στην περιοχή της Λεωφόρου Συγγρού. Δεδομένης της θέσης του, το Κέντρο θα ενισχύσει τη δημιουργία ενός μητροπολιτικού πόλου στο παράκτιο μέτωπο της Αθήνας, ενθαρρύνοντας την ανάπτυξη αντίστοιχων έργων και την ανάπλαση ολόκληρης της περιοχής.
Επιπλέον,θα  διπλασιάσει τους χώρους πρασίνου στους γειτονικούς δήμους, συμβάλλοντας στη βελτίωση της ποιότητας του αέρα και την εξοικονόμηση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.

-Τα Αστέρια Γλυφάδας θα αναβιώσουν αποκτώντας ένα υπερπολυτελές νέο πρόσωπο μετά από τις εργασίες αναμόρφωσης, που δρομολογεί το νέο επενδυτικό σχήμα της Grivalia Hospitality. Με την ολοκλήρωση αυτής της επένδυσης, θα δημιουργηθεί μία πρότυπη ξενοδοχειακή μονάδα με σαφή αναφορά στο παρελθόν του ιστορικού ξενοδοχείου «Αστέρια», η οποία θα αναδείξει το φυσικό πλούτο της περιοχής, θα αναβαθμίσει σημαντικά το παραλιακό μέτωπο της Αττικής και θα προσελκύει τουρισμό υψηλού επιπέδου με άμεσα οφέλη τόσο για την τοπική όσο και για την ευρύτερη οικονομία.

-Σε εξέλιξη βρίσκεται και η ανακαίνιση του ξενοδοχειακού συγκροτήματος του Αστέρα Βουλιαγμένης, το οποίο θα λειτουργήσει ξανά στο σύνολο του την άνοιξη του 2018. Οι νέοι ιδιοκτήτες, μια κοινοπραξία αραβοτουρκικών συμφερόντων, υλοποιεί ένα επενδυτικό πρόγραμμα το οποίο αναμένεται να αλλάξει πλήρως την Βουλιαγμένη.

-Η ανάπλαση του πρώην αεροδρομίου του Ελληνικού και η μετατροπή του σε Μητροπολιτικό Πάρκο διεθνούς εμβέλειας, είναι ένα ακόμα σημαντικό έργο. Το έργο αυτό αφορά τη μεγαλύτερη αστική ανάπλαση στην Ευρώπη, η οποία έχει σχεδιαστεί, ώστε να προσθέσει σημαντικές νέες επενδύσεις και χρήσεις στους τομείς του τουρισμού, του πολιτισμού, της επιχειρηματικότητας, της καινοτομίας και του περιβάλλοντος. Η αξιοποίησή του αναμένεται να συμβάλει ουσιαστικά στην επανατοποθέτηση της Αθήνας ως ενός εκ των σημαντικών τουριστικών προορισμών παγκοσμίως καθώς θα προσφέρει σημαντικό αριθμό νέων καταλυμάτων, αρχιτεκτονικών «τοποσήμων» καθώς και θεματικού τουρισμού.

Το φιλόδοξο σχέδιο που αφορά την ανάπλαση του παραλιακού μετώπου της Αττικής αναμένεται να αλλάξει ολοκληρωτικά την εικόνα των Νοτίων ακτών της Αττικής,

Περιβάλλον

 

Η ποιότητα του περιβάλλοντος έχει μεγάλη σημασία για την υγεία , την οικονομία και την ευημερία μας. Ωστόσο, αντιμετωπίζει πολλές σοβαρές προκλήσεις που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή, τη μη βιώσιμη κατανάλωση και παραγωγή αλλά και διάφορες μορφές ρύπανσης.

Τα διάφορα σταστιστικά στοιχεία που εμφανίζονται ανά καιρούς δείχνουν την σοβαρότητα της κατάστασης:

– Καθένας μας παράγει κατά μέσο όρο 157 κιλά απορριμμάτων από συσκευασίες το χρόνο

– Κάθε λεπτό χρησιμοποιούνται περισσότερες από 1 εκατομμύριο σακούλες

-8 εκατομμύρια τόνοι πλαστικών καταλήγουν κάθε χρόνο στη θάλασσα

– Μέχρι το 2050 το βάρος των πλαστικών σε όλες τις θάλασσες θα ξεπεράσει

το αντίστοιχο των ψαριών

Οι συνέπειες της έλλειψης περιβαλλοντικής συνείδησης μπορεί να αποβούν καταστροφικές για το οικοσύστημα και τον άνθρωπο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η λεγόμενη «Μεγάλη Χωματερή του Ειρηνικού Ωκεανού», μια πελώρια υδάτινη έκταση εκατοντάδων τετραγωνικών χιλιομέτρων, η οποία καλύπτεται από επίσης εκατοντάδες εκατομμύρια μικροσκοπικά κομμάτια πλαστικού. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη χωματερή του κόσμου η οποία συγκρατείται από υποθαλάσσια ρεύματα στον Βόρειο Ειρηνικό Ωκεανό. ‘Ερευνες του ΟΗΕ δείχουν πως σε κάθε τετραγωνικό χιλιόμετρο ωκεανού αντιστοιχούν περίπου 18.000 κομμάτια πλαστικού, όμως στις συγκεκριμένες περιοχές του Ειρηνικού τα πλαστικά ξεπερνούν τα 330.000 κομμάτια ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, πάνω από 1 εκατ. θαλασσοπούλια και πάνω από 100.000 θηλαστικά της θάλασσας και θαλάσσιες χελώνες πεθαίνουν κάθε χρόνο επειδή καταπίνουν κομμάτια πλαστικού ή μπερδεύονται σε αυτά. Και το πιο επικίνδυνο είναι ότι αυτού του είδους η «τροφή» φθάνει, χωρίς να το γνωρίζουμε, στο πιάτο μας.

Η προστασία του περιβάλλοντος,δεν είναι υπόθεση μόνο των κυβερνήσεων των χωρών του πλανήτη, αλλά  είναι ευθύνη και προνόμιο ταυτόχρονα, για όλους μας. Το προνόμιο να προστατέψουμε τον πλανήτη και να τον διατηρήσουμε για τις επόμενες γενιές. Ακόμη, η προστασία του περιβάλλοντος δεν είναι μόνο κοινωνικό δικαίωμα και συλλογική κοινωνική υποχρέωση αλλά αποτελεί και αναγκαίο όρο κοινωνικής ισορροπίας για αποτελεσματική οικονομική ανάπτυξη και ευκαιρία για επενδυτική δραστηριότητα.

Υπάρχει επομένως ανάγκη για την ύπαρξη μιας ισχυρής περιβαλλοντικής πολιτικής, τόσο από το κράτος όσο και από τις επιχειρήσεις, η οποία θα ασχολείται μεταξύ άλλων με :

-την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος

-την διαχείριση των αποβλήτων και η ανακύκλωση

-την προστασία του υδάτινου περιβάλλοντος και την ορθολογική διαχείριση των υδάτινων πόρων

-την προστασία από την αέρια ρύπανση

-την προστασία από τις δυσμενείς επιπτώσεις της ηχορύπανσης

-την περιβαλλοντική αδειοδότηση των βιομηχανικών εγκαταστάσεων  και την προστασία από τη βιομηχανική ρύπανση

-την  διαχείριση κινδύνων

-τα συστήματα περιβαλλοντικής διαχείρισης

-τη διαχείριση χωρικών περιβαλλοντικών δεδομένων

-τη διευκόλυνση της δημόσιας πρόσβασης στην περιβαλλοντική πληροφορία

-την παρακολούθηση της κατάστασης του περιβάλλοντος

Πέραν της συμμόρφωσης με τους εθνικούς και ευρωπαϊκούς κανονισμούς σχετικά με την προστασία του περιβάλλοντος, η περιβαλλοντική συνείδηση μπορεί να επωφελήσει τις επιχειρήσεις και σε άλλους τομείς. Αναδεικνύοντας περιβαλλοντική ευαισθησία στο κοινωνικό και επιχειρηματικό περιβάλλον, μια εταιρεία μπορεί να βελτιώσει την εταιρική της εικόνα και την ανταγωνιστικότητά της, καθώς και να πετύχει πρόληψη ατυχημάτων και μείωση δαπανών. Στις μέρες μας η διαχείριση των περιβαλλοντικών θεμάτων έχει καθοριστική σημασία για την ανταγωνιστικότητα, την βιωσιμότητα και την ανάπτυξη μιας επιχείρησης στο διεθνή χώρο.

Τα τελευταία χρόνια γίνεται μια προσπάθεια από την παγκόσμια ναυτιλιακή κοινότητα ώστε η ναυτιλία να γίνει φιλικότερη προς το περιβάλλον.

Νέοι κανονισμοί και πρωτοβουλίες, με στόχο την μείωση των εκπομπών των πλοίων και την προστασία του περιβάλλοντος, εμφανίζονται συνεχώς τα τελευταία χρόνια, με σκοπό να οδηγήσουν τη ναυτιλία σε ένα «πράσινο» μέλλον.

Πρόσφατα, η Ευρωπαϊκή ‘Ενωση (ΕΕ) και ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός (ΙΜΟ) εισήγαγαν ένα νέο κανονισμό σχετικά με την Παρακολούθηση (Monitoring), την Υποβολή Εκθέσεων (Reporting) και την Επαλήθευση (Verification) των εκπομπών CO2 των πλοίων, ως ένα βήμα για την μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου (GHG) του ναυτιλιακού κλάδου.

Οι εκπομπές CO2 από τις διεθνείς θαλάσσιες μεταφορές αντιπροσωπεύουν  περίπου το 3% των συνολικών παγκοσμίων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

Σύμφωνα με τον ΙΜΟ, υπάρχει σημαντική δυνατότητα μείωσης των αερίων του θερμοκηπίου μέσω τεχνικών και λειτουργικών μέτρων. Συνδιαστικά, τα μέτρα αυτά εφόσον εφαρμοστούν, θα μπορούσαν να αυξήσουν την αποδοτικότητα και να μειώσουν το ποσοστό των εκπομπών από 25% έως 75% κάτω από τα τρέχοντα επίπεδα.

‘Ενας ακόμη πρόσφατος κανονισμός που σχετίζεται με την προστασία του περιβάλλοντος και της θαλάσσιας ζωής είναι η Διεθνής Σύμβαση για τον Έλεγχο και τη Διαχείριση του έρματος και ιζημάτων του πλοίου (International Convention for the Control and Management of Ships’ Ballast Water and Sediments (BWM Convention) του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (ΙΜΟ).

 

Γενικότερα, η Περιβαλλοντική Πολιτική της ΕΕ για την προστασία του περιβάλλοντος της θάλασσας και των λιμανιών  περιλαμβάνει επιστημονική έρευνα και εφαρμογή,  περιβαλλοντική τεχνολογία και εκπαίδευση, ελεγκτικούς  μηχανισμούς και απόδοση  ευθυνών στον ρυπαίνοντα και  εκφράζεται μέσα από ένα σύνθετο θεσμικό πλαίσιο,  που περιλαμβάνει μια σειρά πράξεων Κοινοτικού Δικαίου και  Οδηγιών με μεγάλη  ποικιλομορφία. Επίσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει εισαγάγει  την έννοια της  «περιβαλλοντικής απόδοσης» μέσω «περιβαλλοντικών δεικτών» , ώστε τα λιμάνια να επιδιώκουν οικονομική ανάπτυξη με περιβαλλοντική ανταποδοτικότητα.

Η ευρωπαϊκή νομοθεσία γίνεται ολοένα και πιο αυστηρή σε θέματα προστασίας του  θαλάσσιου περιβάλλοντος και ειδικότερα, στη διάθεση των λυμάτων, στα όρια των  επικίνδυνων ουσιών, στην προστασία της παράκτιας ζώνης, στην αντιμετώπιση έκτακτων περιστατικών ρύπανσης της θάλασσας από πετρέλαιο και επικίνδυνες  ουσίες, στην παραλαβή αποβλήτων και κατάλοιπων πλοίων, στην έγκαιρη εφαρμογή  της Οδηγίας για το νερό και την περιβαλλοντική ευθύνη.Η ρύπανση των υδάτων στα λιμάνια αφορά αυτήν που προκαλείται από την κίνηση  και τη λειτουργία των πλοίων και αυτήν που προέρχεται από τις δραστηριότητες της  χερσαίας και θαλάσσιας ζώνης του λιμανιού, εκτός από αυτές των πλοίων.

 

Εξαιτίας της πολυπλοκότητας  και του μεγάλου όγκου πληροφοριών και ορίων που περιλαμβάνονται σε όλες τις εθνικές και ευρωπαϊκές κανονιστικές πολιτικές, είναι δύσκολη η συστηματοποίηση και η υιοθέτησή τους από τις επιχειρήσεις, όπως επίσης είναι δύσκολος ο έλεγχος για την εφαρμογή τους

από τα κράτη ή από τους φορείς ελέγχου. Αποτέλεσμα της δυσκαμψίας αυτής ήταν η στροφή προς νέες πολιτικές προστασίας του περιβάλλοντος με νέα εργαλεία, πιο ευέλικτα, που έχουν εθελοντική βάση και που δεν ακυρώνουν τις κανονιστικές ρυθμίσεις, αλλά λειτουργούν συμπληρωματικά σε αυτές.
Τα εργαλεία τα οποία χρησιμοποιούν οι επιχειρήσεις προκειμένου να πετύχουν καλύτερη περιβαλλοντική διαχείριση αποτελούν τα Συστήματα Περιβαλλοντικής Διαχείρισης(ΣΠΔ) τα οποία στηρίζονται σε διάφορα πρότυπα είτε διεθνή είτε ευρωπαϊκά.

 

Α)Το πιο αναγνωρισμένο διεθνές πρότυπο περιβαλλοντικής διαχείρισης είναι το ISO 14001.

Αποτελεί μοντέλο για ένα Σύστημα Περιβαλλοντικής Διαχείρισης που μπορεί  να αξιολογηθεί από διαπιστευμένους φορείς πιστοποίησης. Σύμφωνα με το πρότυπο αυτό, εντοπίζονται οι διαδικασίες της εταιρείαςπου επιβαρύνουν το περιβάλλον, καθορίζονται οι στόχοι και οι διαδικασίες που οδηγούν στη μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων, ελέγχεται η εφαρμογή αυτών των διαδικασιών και αν χρειαστεί, γίνονται οι κατάλληλες διορθωτικές κινήσεις, ενώ παράλληλα καταγράφονται οι αρμοδιότητες του προσωπικού που εκτελεί αυτές τις διαδικασίες, το οποίο έχει εκπαιδευτεί κατάλληλα.

Β)‘Ενα ευρωπαϊκό πρότυπο είναι το EMAS (Eco-Μanagement and Audit Scheme).
Αποτελεί ένα  Ευρωπαϊκό Σύστημα Οικολογικής Διαχείρισης για τους διάφορους οργανισμούς που αποσκοπεί στη διαρκή οικολογική πρόοδο των βιομηχανικών δραστηριοτήτων, υποχρεώνοντας τις επιχειρήσεις σε αξιολόγηση και βελτίωση της οικολογικής απόδοσης των εγκαταστάσεών τους, καθώς και στην διαρκή ενημέρωση του κοινού.

‘Οσον αφορά τα λιμάνια, ο πρώτος φορέας για την υλοποίηση της προστασίας του περιβάλλοντος στα Ευρωπαϊκά λιμάνια ήταν ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Θαλάσσιων Λιμένων(European Sea Ports Organisation). Βασικός στόχος του είναι η αποτίμηση και  βελτίωση της περιβαλλοντικής απόδοσης των λιμανιών μέσω της ανταλλαγής  εμπειρίας και πρακτικής σε θέματα περιβάλλοντος, με απώτερο στόχο την εφαρμογή  μιας ενιαίας προσέγγισης στη διαχείριση των περιβαλλοντικών ζητημάτων.

Πέρα από όλους αυτούς τους κανονισμούς και τα πρότυπα, η προστασία του περιβάλλοντος συνδέεται παράλληλα και με την αυστηρή εφαρμογή των κανονισμών ασφάλειας στα πλοία, ώστε να αποφεύγονται ατυχήματα τα οποία μπορεί να αποβούν καταστροφικά για το περιβάλλον και τον άνθρωπο.Επιπλέον χρειάζεται και η κατάλληλη εκπαίδευση και ο συντονισμός του ανθρώπινου δυναμικού, ώστε εφόσον συμβεί κάποιο ατύχημα, να μπορέσει να αντιμετωπιστεί έγκαιρα.

Δυστυχώς, τ​​ο πρόσφατο ατύχημα του δεξαμενόπλοιου «Αγία Ζώνη» στον Σαρωνικό Κόλπο, υπενθυμίζει πως πρέπει να γίνονται περισσότερα στο κομμάτι της πρόληψης, της ασφάλειας και της αυστηρής συμμόρφωσης στους ισχύοντες κανονισμούς, έτσι ώστε να αποφευχθούν παρόμοιες δυσάρεστες καταστάσεις στο μέλλον.

Η πλήρης καταγραφή όλων των ζημιών που ηπέστη ο Αργοσαρωνικός από τη βύθιση του «Αγία Ζώνη» θα χρειαστεί καιρό για να ολοκληρωθεί, όμως οι πρώτες εμφανείς συνέπειες δείχνουν τη σοβαρότητα του ατυχήματος αυτού.Η πετρελαιοκηλίδα εξαπλώθηκε στις ακτές του Σαρωνικού,προκαλώντας θαλάσσια ρύπανση ,με επιπτώσεις στην οικονομική και κοινωνική ζωή των γύρω περιοχών. Σημαντικές όμως ήταν και οι επιπτώσεις του ατυχήματος για το θαλάσσιο οικοσύστημα. Σύμφωνα με το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε.) Οι επιπτώσεις της ρύπανσης από πετρελαιοειδή στο θαλάσσιο περιβάλλον εξαρτώνται από την ποσότητα και τον τύπο του πετρελαίου που διέρρευσε και από το ρυθμό αποικοδόμησής του, ο οποίος εξαρτάται με τη σειρά του από πάρα πολλούς παράγοντες κυρίως μετεωρολογικούς και ωκεανογραφικούς. Οι άμεσες συνέπειες είναι τοξικές επιδράσεις στους θαλάσσιους οργανισμούς ή ασφυκτικός θάνατός τους, ενώ η καταβύθιση μέρους του πετρελαίου στο θαλάσσιο βυθό προκαλεί σημαντικές διαταραχές στους οργανισμούς που ζουν εκεί, χωρίς να αποκλείονται και φαινόμενα βιοσυσσώρευσης μέσω του τροφικού πλέγματος. Ο χρόνος αποκατάστασης του οικοσυστήματος ποικίλλει και εξαρτάται από την ποσότητα που διέρρευσε, το είδος, τη διασπορά, τα μέτρα απορρύπανσης, την ποσότητα του πετρελαίου που θα επικαθίσει στον θαλάσσιο πυθμένα και τις υδροδυναμικές συνθήκες που θα επικρατήσουν  στην ευρύτερη περιοχή του Σαρωνικού.

Εκτός όμως από τα μέτρα πρόληψης για τέτοιου είδους ατυχήματα, υπάρχει ανάγκη και για την έγκαιρη αντιμετώπισή τους. Σημαντικός είναι ο ρόλος της Διεύθυνσης Προστασίας Θαλασσίου Περιβάλλοντος (ΔΙ.Π.ΘΑ.Π), η οποία είναι αρμόδια για την εποπτεία, την παρακολούθηση και τον συντονισμό των Λιμενικών Αρχών για την εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας στους τομείς πρόληψης και καταπολέμησης ρύπανσης της θάλασσας και των ακτών.
Ακόμη, η ΔΙ.Π.ΘΑ.Π διοργανώνει εκπαιδευτικά προγράμματα για την συνεχή εκπαίδευση του προσωπικού Λ.Σ−ΕΛ.ΑΚΤ., με συμμετοχή στελεχών παράκτιων εγκαταστάσεων και εθελοντικών οργανώσεων, στα θέματα προστασίας θαλάσσιου περιβάλλοντος.
Επιπλέον, σημαντική είναι και η συνεισφορά εταιρειών μελών της  ISCO (International Spill Control Organization), οι οποίες προσφέρουν υπηρεσίες σύμφωνα με την εθνική και διεθνή νομοθεσία με στόχο την αντιμετώπιση περιστατικών θαλάσσιας ρύπανσης.

Στο σημείο αυτό πρέπει να τονιστεί όμως και ο ρόλος της ενημέρωσης και της εκπαίδευσης (μέσω ημερίδων, σεμιναρίων και άλλων δράσεων) σαν μέσο ευαισθητοποίησης τόσο των πολιτών όσο και των επιχειρήσεων σε ότι αφορά την προστασία του περιβάλλοντος.

Κυβερνητικοί φορείς, Πανεπιστήμια και Ερευνητικά Κέντρα, και Μη-κυβερνητικοί Οργανισμοί μπορούν να συνδράμουν αποτελεσματικά στην εδραίωση της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (ΠΕ)/Εκπαίδευσης για την Αειφόρο Ανάπτυξη (ΕΑΑ) σε όλους τους τομείς της ζωής, με στόχο τη διαμόρφωση μιας κοινωνίας πολιτών η οποία θα δρα και θα ενεργεί στη βάση της προστασίας του περιβάλλοντος και τη διασφάλιση της ποιότητας ζωής με γνώμονα τη διαμόρφωση ενός αειφόρου κόσμου.

Αξιοσημείωτος είναι ο ρόλος της Ελληνικής Ένωσης Προστασίας Θαλάσσιου Περιβάλλοντος (HELMEPA), ενός μη-κυβερνητικού, μη-κερδοσκοπικού οργανισμού ο οποίος μεταξύ άλλων έχει ως στόχο την ενίσχυση της περιβαλλοντικής συνείδησης στην Ελληνική ναυτιλιακή κοινότητα χρησιμοποιώντας κάθε μέσο επιμόρφωσης, πληροφόρησης, κινητοποίησης και δημοσιότητας. Η HELMEPA :

-Συνεργάζεται και συμπαρίσταται στην Ελληνική Κυβέρνηση σε θέματα σχετικά με διεθνείς κανονισμούς για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος και την ασφάλεια στα πλοία.

-Ενθαρρύνει όλα τα μέλη της Ελληνικής ναυτιλιακής κοινότητας να συμμορφώνονται με την εθνική και διεθνή νομοθεσία που ισχύει για την πρόληψη της θαλάσσιας ρύπανσης και να συμβάλλουν στην εμπέδοση πνεύματος ασφάλειας στα πλοία.

-Η HELMEPA πραγματοποιεί διάφορες δράσεις όπως συνέδρια, ενημερωτικές εκστρατείες, προγράμματα εκπαίδευσης, εθελοντικές δράσεις κ.α. προκειμένου  να καλλιεργήσει ένα υψηλό επίπεδο περιβαλλοντικής συνείδησης τόσο σε ατομικό όσο και σε εταιρικό επίπεδο, και να εξασφαλίσει ότι οι σημερινοί νέοι θα γίνουν περιβαλλοντικά υπεύθυνοι και ενεργοί αυριανοί πολίτες.

Η χώρα μας έχει αυτή τη στιγμή στα χέρια της δύο δυνατά χαρτιά, την ναυτιλία και τον τουρισμό, τα οποία μπορούν να την βοηθήσουν στην δύσκολη κατάσταση που βρίσκεται τα τελευταία χρόνια. Βασική όμως προτεραιότητα θα πρέπει να παραμένει ο σεβασμός προς το περιβάλλον και η προστασία του με κάθε δυνατό μέσο, έτσι ώστε να διατηρήσουμε τον πλούτο του ώστε να τον γνωρίσουν και οι επόμενες γενιές.